Mooi Spijkenisse

Home » Posts tagged 'historie'

Tag Archives: historie

Heerlijkheid Putten : Heren van Putten

Zo’n 800 jaar geleden werd het gebied Spijkenisse en de gehele omgeving bestuurd door “De Heer van Putten”, De Heer was de eigenaar van de “Heerlijkheid” in dit geval “De Heerlijkheid Putten”. De “Heren” waren leenheer van een hogere heer, vaak iemand van adel. Vele heerlijkheden waren in handen van adel, maar ook regenten schafte vaak heerlijkheden aan om zichzelf op deze manier een semi-adelijke titel te geven. Deze Heren mochten in de Heerlijkheid bepaalde ambtenaren benoemen en hadden de controle over de lagere rechtspraak. De Heren van Putten hadden bij aanvang hun hoofdzetel ongeveer tussen het huidige Oud-Beijerland en Heinenoord (Hoekse Waard was toen nog één eiland met Putten), later zouden zij hun hoofdzetel verhuizen naar Geervliet.

In 1216 is Jan I de eerste Heer van Putten. In aanvang omvat de Heerlijkheid Putten, het huidige Spijkenisse & Hekelingen, Geervliet, Simonshaven en Biert & aan de overzijde van de Maas hadden zij ook zeggenschap over Poortugaal en omgeving. Door de loop van de jaren wisten zij dit gebied uit te breiden naar het volledige huidige gemeentes Bernisse & Spijkenisse, Hoekse Waard maar ook het huidige Rotterdam Zuid en grote delen van Flakkee.

Van 1216 tot 1459 bleef het gebied in de bezit van de familie van de Heren van Putten. In 1459 overleed Jacob van Gaasbeek kinderloos en werd hij de laatste Heer van Putten uit de familie. De Heerlijkheid verviel hiermee naar de grafelijkheid van Filips II Hertog van Bourgondië. Dit duurde tot 1581, daarna ging de Heerlijkheid over in de Staten van Holland.

Behalve het familie wapen dat voortleeft als het wapen van de Gemeente Spijkenisse is er niet veel tastbaars meer terug te vinden in het gebied van de eens zo machtige Heren van Putten. De heer Nicolaas III van Putten en Strijen liet tussen 1304 en 1311 een kasteel bouwen “Slot Valckesteyn” in Poortugaal. Dit prachtige en grote kasteel is helaas in 1827 gesloopt. Ook het kasteel in de “hoofdstad” Geervliet is gesloopt in 1819. Het meest tastbare wat er over is zijn de polders,  de grond waarop wij nu wonen in Spijkenisse. Met goedkeuring van de Heren van Putten zijn namelijk de meeste polders bedijkt, drooggelegd enz.

Zegel Ridder Nicolaas I van Putten

Zegel Ridder Nicolaas I van Putten uit 1241

Zegel Nicolaas III van Putten

Zegel Nicolaas III van Putten

Stoomtram in Spijkenisse

Lang voordat iedereen met de auto overal naar toe kon en nog veel langer geleden dan nu dat je “even de metro” kan nemen reden er stoomstrams door Spijkenisse. Er waren drie lijnen die Rotterdam met Voorne-Putten verbonden de eerste liep van Rotterdam naar Spijkenisse en vanuit Spijkenisse kon er overgestapt worden op de tramlijn naar het strand van Oostvoorne of op de lijn naar Hellevoetsluis die aansloot op het veer naar Middelharnis. In tegenstelling tot tegenwoordig waarbij trams ingezet worden voor stadsverkeer waren deze trams “streektrams” en behalve passagiers werd er ook vracht vervoerd in de trams. De RTM (Rotterdamsche Tramweg Maatschappij) was het bedrijf dat de tramlijnen exploiteerde. De minder vrolijke kant van de tramlijn was de bijnaam van de tram “‘t  Moordernaartje” vanwege het feit dat er nogal eens iemand werd aangereden als hij door de drukke gebieden reed, waarbij het spoor en overgangen toentertijd nog geheel onbeveiligd waren.

Rotterdam – Spijkenisse
Toen de Spijkenisserbrug in 1903 eenmaal gebouwd was werd vrij snel erna in 1904 ook de eerste tramlijn geopend op 1 oktober Rotterdam – Spijkenisse. Deze lijn startte niet zoals tegenwoordig de metro op het Centraal Station in Rotterdam, maar vanuit station Rotterdam Rosestraat op de Kop van Zuid. De lijn richting Spijkenisse volgde vervolgens vrijwel geheel de route waar tegenwoordig de Groene Kruisweg loopt en voor een groot deel ook de huidige metrolijn. Alleen in Rotterdam verschilde het traject wel, de tram draaide via de oostzijde om Pendrecht en Oud-Charlois, dicht langs de Waalhaven en langs de Maashaven, waarbij metro tegenwoordig aan de Westzijde gaat en naar Slinge en Zuidplein.

Stoomtram Rotterdam-Spijkenisse 1904-1965

Stoomtram Rotterdam-Spijkenisse 1904-1965

De lijn werd uiteindelijk in 1965 als 1 van de allerlaatste streektrams in Nederland opgeheven door de RTM. In Spijkenisse is er helaas niet veel meer wat aan de ze tramlijn doet denken behalve dat op de plek waar vroeger het tramstation stond nu nog de “Stationsstraat” ligt (dit is waar tegenwoordig oa het pand van de Rabobank staat). Het fietspad wat nu vanaf de oude Spijkenisserbrug loopt naar de Rabobank, ligt in het spoor van de vroegere tram. In Hoogvliet staat het stationsgebouw er nog net voorbij de kruising van de Groene Kruisweg met de Aveling.

Spijkenisse – Hellevoetsluis
Op 1 november 1905 werd de tweede tramlijn geopend op Voorne-Putten van station Spijkenisse (Stationsstraat) naar Hellevoetsluis. Het traject liep daarbij langs Zuidland en Oudenhoorn. Deze tram bood een aansluiting op het RTM veer naar Middelharnis en werd als allerlaatste streektram lijn in Nederland gesloten op 14 februari 1966.

Stoomtram Spijkenisse-Hellevoetsluis 1905-1966

Stoomtram Spijkenisse-Hellevoetsluis 1905-1966

Het is redelijk makkelijk om tegenwoordig nog deze lijn te volgen, vrijwel over het gehele traject lig namelijk tegenwoordig een fietspad, in Spijkenisse fiets je over de Rietbroekweg, dit is de voormalige trambaan. Deze weg brengt je door Biert langs de noordkant van het oude Zuidland en kom je bij de straat “het perron”. Het Perron loopt via de nieuwbouwwijk aan de westzijde Zuidland weer uit en vervolgt zijn weg rechtdoor naar Oudenhoorn en passeert dit dorpje aan de noordzijde. Daarna komt het fietspad Hellevoetsluis binnen in de wijk “De Kooistee” het is daar makkelijk herkenbaar aan de naam “trambaanpad”.Het spoor eindigd daar vervolgens in winkelcentrum Strytse Hoeck.

Spijkenisse – Oostvoorne
Als laatste werd de tramlijn van Spijkenisse naar Oostvoorne geopend op 1 september 1906. Deze streektram zal voor menig persoon vroeger de favoriet geweest zijn aangezien hij eindige in Oostvoorne aan het strand. Voor de lokale economie betekende deze tram een flinke boost, aangezien het dagjesmensen vanuit de hele regio de mogelijkheid gaf daar te komen recreëren. De lijn ligt in het verlengde van de Rotterdam – Spijkenisse lijn en is nu nog te volgen via de Groene Kruisweg (N218) in Brielle is ook tegenwoordig het stationsgebouw nog prominent aanwezig. De stoomtramlijn naar Oostvoorne werd als 1 van de allerlaatste in Nederland gesloten op 23 september 1965.

Tramlijn Spijkenisse_Oostvoorne 1906-1965

Tramlijn Spijkenisse_Oostvoorne 1906-1965

Via de Facebook groep “Spijkenisse vroeger en nu” kwam ik onderstaand filmpje tegen, de reis met het trammetje van Rotterdam naar het strand in Oostvoorne in 1928. Let er ook even op hoe mensen vroeger in 3-delig pak en stropdas naar het strand gingen.

Geschiedenis van het dorp Hekelingen

Hekelingen is een van de oudste dorpen op het eiland Voorne-Putten met verschillende opgravingen die duidelijk maken dat reeds 3000 jaar geleden de eerste mensen zich in het gebied van het huidige Hekelingen hebben gevestigd. Bewoners uit de “Vlaardingen-cultuur” en “Klokbekerperiode” uit de Romeinse tijd is zelfs een grafveld gevonden met enkele crematie plekken. De ontstaansgeschiedenis van Hekelingen ging echter niet alleen over rozen, want door verschillende overstromingen moesten de bewoners regelmatig het gebied ook weer verlaten. De eerste documentatie waarin de naam “Hekelinge” word genoemd stamt uit 1322.

Tot 1966 heeft Hekelingen een zelfstandige gemeente gevormd. Hekelingen deelde wel de Schout en later Burgemeester met Spijkenisse sinds 1817. Ook van 1717 tot 1770 deelde Spijkenisse de Schout. De eerste waren de gebroeders Frans en Rochus Villerius die beurtelings Schout waren van 1717 tot 1770. Zij waren officieel Schout van Hekelingen & Vriesland alsook van Spijkenisse & Braband. Na 1770 heeft Hekelingen tot 1817 een eigen Schout gehad voor Hekelingen en Vriesland, dit waren achtereenvolgend: J.A. Hoogendijk Roosendaal (1770-1797), A. Preijt (1797-1798), Arie Aartsz van Bochove (1797-1807), P. van Roosenbergh (1807-1811) en B. Vlietlander (1811-1812 en tevens Schout van Zuidland). In 1812 kwam dhr D. Los, hij werd in 1817 ook Schout van Spijkenisse en was dit tot 1825. Daarna is de titel veranderd in Burgemeester en werd dhr J.C. Sterrenburg de eerste burgemeester van Spijkenisse en Hekelingen.

Hekelingen heeft, ondanks het overgaan in grote broer Spijkenisse, zijn dorpse karakter weten te behouden. Aan de Dorpstraat vinden we ook nog steeds het oude gemeentehuis van Hekelingen uit 1908 dat nog altijd herinnerd aan de zelfstandige gemeente die het ooit was. Ook de oude boerderij en rijksmonument, Hoeve bouwlust-zeldenrust uit 1611 toont de lange geschiedenis van het dorp. Ook de boerderij aan de Dorpstraat 5 en de  twee oude arbeidershuisjes aan Dorpstraat 1 en 3 (op nummer 1 heeft mijn moeder nog gewoond met haar vader-moeder, broer en zussen) hebben nog het prachtige oude karakter. Verderop aan de Dorpstraat vinden we ook nog de Dorpskerk van Hekelingen uit 1851 met imposante bomenrij.

Openbare School Hekelingen

Openbare School Hekelingen in 1908 uit het Streekarchief

Hekelingen Achterweg

Hekelingen Achterweg

Hekelingen Dorpsstraat 1925

Hekelingen Dorpsstraat 1925

Hekelingen Postkantoor

Hekelingen Postkantoor

 

Archeologie document over Spijkenisse

Al in het jaar 5000 voor Christus woonde er mensen in het gebied van tegenwoordig Spijkenisse en Hekelingen is. Vondsten hiervan zijn gevonden onder andere in het Park Vriesland en aan het spui. Reeds in 1949 werd deze archeologisch vondst gedaan en in 1950 werd een klein onderzoek gedaan. Pas in 1980 bij de bouw van de wijk Vriesland werd er een groot onderzoek gedaan naar deze zeer waardevolle archeologisch plaats. De reden dat deze vondst onder de “Vlaardingen-cultuur” vallen of “Vlaardingen-mensen” worden genoemd heeft te maken met het feit dat er in Vlaardingen reeds in 1960 een soortgelijk groot onderzoek was gedaan. Het kleine kampement werd in de zomer door ongeveer 15 personen gebruikt. Zij haalde daar hun voeding door middel van jagen en vissen. 5000 jaar voor Christus kon er in het gebied van Spijkenisse gejaagd worden op edelhert, zwijn en ree.

Het Bureau Oudheidkundig Onderzoek van gemeentewerken Rotterdam heeft over deze geschiedenis een mooi onderzoek gemaakt en in PDF geplaatst. Download de PDF: Archeologische Geschiedenis Spijkenisse

Boerderij “Saarloos” Westdijk 15

Deze prachtige boerderij aan de Westdijk 15 te Spijkenisse (gelijk op de gemeente grens met Bernisse) is gebouwd in 1925 en van het type zijlangsdeelboerderij. Bij het type zijlangsdeelboerderij ligt het woonhuis uit het midden tegen de voorzijde van de schuur, waardoor er plaats is voor een zogenaamde “inrij” naar de schuur. De eerste steen werd op 15 juni 1925 gelegd door Arie Saarloos.

Helaas heb ik tot zover nog niet heel veel meer informatie kunnen vinden over deze prachtige unieke boerderij aan de Westdijk 15. Mocht u meer informatie hebben, laat het ajb weten via een comment.
Westdijk 15, Saarloos
Boerderij Saarloos, Westdijk 15 te Spijkenisse

Nog meer onzekerheid rondom Oud Spijkenisse

Wederom word het belang van oud Spijkenisse door het college ontkent, vandaag lees ik in de krant in een klein artikel dat de gemeente besloten heeft geen gemeentelijke monumentenlijst op te kunnen stellen vanwege de bezuinigen. Wel word er op dezelfde pagina bericht dat het in aanbouw zijnde megalomane theater nog duurder uitvalt dan al gedacht! In Spijkenisse is geen behoefte aan nog meer gebouwen zonder een verhaal voordat eerst onze geschiedenis als stad definitief word verankerd! In hetzelfde artikel word ook nog bekend gemaakt dat de toekomst voor Boerderij Versteeg , gebouwd in 1883 aan de Stationsstraat 8, onzeker is geworden omdat Maasdelta wederom door bezuinigen niets meer ziet in het plan om de boerderij te herstellen en om te bouwen tot woon- zorgboerderij. Hiermee blijft de boerderij, samen met pand Geldtelder, in zijn verpauperde staat midden in het centrum van Spijkenisse. Ik hoef u natuurlijk niet uit te leggen, dat binnen afzienbare tijd de gemeente waarschijnlijk zal besluiten dat ook deze 2 historische panden in Spijkenisse te ver heen zijn om nog te herstellen, waarna de sloophamer erin gaat.

Het is een inmiddels bekende techniek van dit college, willens en wetens oude panden laten verpauperen en pas als ze zo ver heen zijn dat ze niet meer te herstellen zijn een “discussie” over de panden aangaan en concluderen dat ze moeten worden gesloopt. Dit gebeurde eerder al met de kolenschuren aan het Noordeinde. Nadat er vragen werden gesteld vanuit de politiek, werd plots besloten dat ze direct gesloopt moesten worden in verband met brandgevaar rondom oud en nieuw, daarbij buiten beschouwing laten dat deze panden al 150 oud en nieuws hadden overleefd zonder brand, nee niet brand werd oud Spijkenisse fataal, maar een gewetenloos en zonder gevoel van historische waarde zijnde college werd oud Spijkenisse fataal!

Afgelopen weekend heb ik op de Paardenmarkt in Heenvliet een boek gekocht “Spijkenisse in Beeld”, dit oude boek laat foto’s zien van Spijkenisse zo rond 1950 en Spijkenisse half jaren ’80. Het gekke is, zelfs dat Spijkenisse van de jaren ’80 bestaat al niet meer. Er is een enorme vooruitgang geboekt en vele zaken waren nodig om Spijkenisse leefbaar te maken, maar het is inmiddels zo ver doorgeslagen dat het 2 voor 12 is en Spijkenisse straks voorgoed is verdwenen. Al laten we nog 100.000 nieuwe gebouwen verrijzen, een binding met Spijkenisse zal alleen bestaan als je ziet dat er in deze stad al honderden jaren Spijkenissers, wonen, werken en leven!

Boerderij Versteeg, Spijkenisse, anno 18830

Boerderij Versteeg aan de Stationsstraat 8, gebouwd in 1883

Het Cachot , de gevangenis van Spijkenisse

Spijkenisse was in het verleden blijkbaar een dorp zonder veel criminelen, want de lokale stadsgevangenis Het Cachot genaamd had slechts 2 cellen. Het Cachot is gevestigd achter het oude Gemeentehuis aan het Noordeinde. Dit gemeentehuis deed ook dienst als woning voor de veldwachter. Erg veel informatie rondom het cachot is er helaas niet bekend, behalve dat het omstreeks 1850 gebouwd is, dus nog voordat het gemeentehuis er stond.

Het Cachot van Spijkenisse

Het Cachot van Spijkenisse