Mooi Spijkenisse

Home » Posts tagged 'geschiedenis'

Tag Archives: geschiedenis

Sloop Spijkenisserbrug 1978

Nadat de huidige Spijkenisserbrug op 11 juli 1978 werd geopend door toenmalig minister van verkeer en waterstaat Danny Tuijnman, kon er worden begonnen met de sloop van de oude Spijkenisserbrug die in 1903 was geopend. Een aantal foto’s van de sloop van de brug na 73 jaar dienst als brug voor de trams, auto’s, fietsers en voetgangers.

Sloop Spijkenisserbrug 1978

Sloop Spijkenisserbrug 1978

Het verwijderen van de heftorens van de Spijkenisserbrug

Het verwijderen van de heftorens van de Spijkenisserbrug

Het ontmantelen van de heftorens van de Spijkenisserbrug

Het ontmantelen van de heftorens van de Spijkenisserbrug

Het verwijderen van de heftorens van de Spijkenisserbrug (in kleur)

Het verwijderen van de heftorens van de Spijkenisserbrug (in kleur)

 

Het ontmantelen van de heftorens van de Spijkenisserbrug (in kleur)

Het ontmantelen van de heftorens van de Spijkenisserbrug (in kleur)

Sloop Spijkenisserbrug 1978

Sloop Spijkenisserbrug 1978

Verbouwing Spijkenisserbrug

Een aantal bijzonder foto’s van de bouw van de eerste Spijkenisserbrug.

Op de eerste foto worden de fundamenten voor de brug aangelegd tussen 1900 en 1903

Bouw van de eerste Spijkenisserbrug tussen 1900 en 1903 tussen Spijkenisse en Hoogvliet

Bouw van de eerste Spijkenisserbrug tussen 1900 en 1903 tussen Spijkenisse en Hoogvliet

Het eerste deel van het staande stalen frame word geplaatst

De bouw van de eerste Spijkenisserbrug tussen 1900 en 1903

De bouw van de eerste Spijkenisserbrug tussen 1900 en 1903

Deze foto’s zijn van het moment dat eerste Spijkenisserbrug werd verbouwd van het origineel, een draaibrug naar een hefbrug. De wachtorens op het midden bij de brug kwamen hierbij helaas te vervallen.

De verbouwing van de Spijkenisserbrug van draaibrug naar hefbrug

De verbouwing van de Spijkenisserbrug van draaibrug naar hefbrug

Spijkenisse: De Laning

De Laning in Spijkenisse noord is een bijzonder stukje Spijkenisse dat helaas nog wel eens over het hoofd gezien word. In 1910 werd er in Spijkenisse buiten de dorpskern gebouwd en De Laning was een van de eerste straten waar gebouwd werd (samen met de Kerkweg). In de jaren ’20 van de vorige eeuw kreeg dit straatje haar huidige bebouwing.

In 1901 word de woningwet ingesteld, deze wet stelt bepaalde kwaliteitseisen waar nieuwe woningen aan moeten voldoen en tevens financiering bood voor woningbouwcorporaties. De wet was een reactie op de slechte leefomstandigheden in de arbeiderswijken. Misschien wel de allerbelangrijkste reden was het verbeteren van die hygiëne. Na het instellen van de woningwet mochten er bijvoorbeeld geen huizen meer gebouwd worden met bedsteden en alkoven, ruimtes zonder frisse lucht werden verboden.

In De Laning werden in 1921 voor Spijkenisse de eerste woningen gebouwd volgens de nieuwe woningwet principes. Aan de noordzijde van De Laning werden 22 woningen in 11 woonblokken gebouwd. Deze 2-onder-1 kap woningen, gebouwd in ambachtelijke stijl en met “Philibert-kap”,  werden tegen een zeer lage bouwsom gebouwd om ze zo aantrekkelijk mogelijk te maken voor arbeiders.

Na deze woningwet huizen volgende enkele luxere vrijstaande en 2-onder-1 kap woningen.

 

Laning in aanbouw in 1921. (Foto Jan van Bodegom)

Laning in aanbouw in 1921. (Foto Streekarchief VPR)

De Laning 1925 Spijkenisse, met bokkenwagen

De Laning 1925 Spijkenisse, met bokkenwagen

De Laning, Spijkenisse

De Laning, Spijkenisse

De oorspronkelijke architect van deze huisjes is helaas niet bekend, wel is bekend in 1981/82 zijn gerenoveerd door EGM in opdracht van de woningstichting. Inmiddels staan deze al bijna 100 jaar op hun plaats en nemen ze een bijzondere plek in, in de geschiedenis van Spijkenisse. Laten we hopen dat de huisjes op een dag onder een gemeentelijke monumentenwet gaan vallen, zodat dit unieke straatje beschermd blijft.

Andere bijzondere woningen aan De Laning (zuidzijde).
Aan De Laning 1 & 3 (zuidzijde) vinden we ook twee prachtige vrijstaande huizen, beide gebouwd in 1928. Deze huizen zijn opvallend veel chiquer en tonen ook al de eerste trekjes van de bouwstijl die zal volgen in de jaren ’30. Nummers 7,9,11 & 13 zijn luxere 2-onder-1 kap woningen gebouwd in 1938 in typische jaren 30 stijl. Nummers 15 t/m 25 zijn klassieker gebouwde arbeiders huizen uit 1938.

De Laning (noordzijde)
Ook de vrijstaande woning aan De Laning 2 is gebouwd in 1928 en zit er zelfs voor deze tijd aan de buitenkant nog zeer modern uit. Het schitterende klassiek gebouwde vrijstaande huisje aan De Laning 4 is gebouwd in 1922 op een prachtige ambachtelijke manier net als de woningbouw huizen met de klassieke oranje dakpannen en zadeldak.

De voorgangers van het gemaal De Leeuw van Putten

Net als vele andere delen van Nederland ligt Spijkenisse op “gemaakt” land, drooggelegd en beschermd door dijken en pompen. Rondom Spijkenisse word dit al vele honderden jaren gedaan, helaas is er over die periode niet zo veel bekend hoe dat gebeurde of waar dat plaats vond. Van de meer recente geschiedenis is wel het een en ander bekend. Op dit moment worden de polders van Spijkenisse doorgehouden door De Vooruitgang, De Leeuw van Putten en de Volharding. Voordat deze (in eerste instantie) stoomgemalen hun intrede maakte, werden de polder droog gehouden door twee watermolens.

De stenen Spijkenisse watermolen, een achtekante watermolen uit +/- 1678, stond aan de Vier Ambachtenboezem (grofweg waar nu de Hekelingseweg over de Boezem gaat). De watermolen in Spijkenisse hield de polders van Spijkenisse en Schiekamp droog en loosde het overtollige water in de boezem,die uitkwam in de haven en de Oude Maas. De stenen achtkante Branbandse watermolen, stond (vreemd genoeg) niet de polder Braband die hij droog hield, maar stond ongeveer ter hoogte van waar nu het gemaal De Volharding staat, de molen sloeg zijn water uit op het Spui. Beide molens werden beheerd door watermolenaars die hun functie verkregen via openbare aanbesteding en zij werkte voor het polderbestuur. In documenten is te lezen dat in 1863 watermolenaars Arie Kranendonk de molen beheerde voor het salaris van 100,- gulden per jaar. Verder valt te lezen dat deze watermolen in 1864 werd voorzien van een ijzeren scheprad voor 670,- gulden ter vervanging van het versleten houten rad. Dit rad als ook de later vernieuwde ijzeren molenroede werden gemaakt door ijzergieterij Prins van Oranje in Den Haag. Midden tijdens de verbeteringen van deze molen brak er op 12 december 1866 rond 6:30 brand uit in de molen door onbekende oorzaak. De Spijkenisse watermolen brandde bij deze brand tot op de grond toe af. De molen was gelukkig verzekerd en via het “Onderlinge Brandwaarborg Maatschappij” kreeg het polder bestuur f11026,56 gulden uitgekeerd voor de molen die afgebrand was.

Historische kaart Spijkenisse met marketing korenmolens en watermolens in Spijkenisse

Historische kaart Spijkenisse met marketing korenmolens en watermolens in Spijkenisse

Het polderbestuur zat nu wel met een zeer urgent probleem en reeds in 1867 werd aan ijzergieterij gevraagd naar de mogelijkheden voor de bouw van een stoomgemaal. Prins van Oranje kon dit gemaal bouwen en zou dit doen op de fundamenten van de oude Spijkenisse watermolen. Logischerwijs is het polderbestuur eerst in overleg gegaan om andere mogelijkheden te onderzoeken. Een reden om verder te kijken was ook omdat er tot 1866 nog geen enkele polder op stoomkracht werd bemalen en de Heren van Putten een voorkeur hadden voor gewoon een nieuwe watermolen.

Een commissie aangesteld door het polderbestuur werd gevormd door de heren J.F Vaillant, W van de Linde en D. Oosthoek, zij moesten de mogelijkheden onderzoeken om het bemalingsprobleem definitief op te lossen. De drie suggesties waar hun op 19 maart 1967 mee kwamen:
– een stoomgemaal incl machinistenwoning en kolenhok, ter waarde van f15.000,- op de fundering van de oude watermolen
– een stenen baliewindwatermolen volgens het plan van C. van Dijk ter waarde  van f17.750,-
– een stenen een-scheprad windwatermolen zonder balie van L. Hoonaard ter waarde f14.000,-
(aangezien de commissie had aangeven het belangrijk te vinden dat in de oplossing “verbetering moest voortvloeien” was de conclusie eigenlijk al bekend)

Hieronder de schetsen van de 2 voorgestelde molens:

Watermolen Spijkenisse met balie, door C. van Dijk, molenaar te Spijkenisse

Watermolen Spijkenisse met balie, door C. van Dijk, molenaar te Spijkenisse

Nieuwe watermolen zonder balie, door L. van den Hoonaard, architect te Abbenbroek

Nieuwe watermolen zonder balie, door L. van den Hoonaard, architect te Abbenbroek

De onafhankelijkheid van de wind maakte dat de commissie al snel voorstander was van een stoomgemaal.  Daarnaast waren de exploitatiekosten van een stoomgemaal lager dan die van een watermolen. Tijdens een vergadering van 20 maart 1867 werd het rapport besproken en werden er 221 stemmen voor het stoomgemaal uitgebracht en 101 tegen.  Nadat enkele onenigheden tussen leden van het polderbestuur waren weggewerkt en ook een ingenieur van Waterstaat zijn goedkeuring gaf, kon op 30 april 1867 de aanbesteding plaatsvinden. Bij de aanbesteding van de stoommachine en toebehoren kwam “ijzersmederij Prins van Oranje” naar voren die het geheel zou leveren voor f9341,66. De bouw van de gebouwen en schoorstenen werd aangenomen door Krijn Dekker, rietdekker te Spijkenisse voor f7600,-. Het stoomgemaal kwam gereed voor proefmaling op 21 november 1867. Verdere informatie over dit eerste stoomgemaal zijn vrijwel niet bekend, ook zijn er geen bouwtekeningen bekend. In een vergadering van 1876 word er nog wel gesproken over het verzakken van de schoorsteen.

De machinistenwoning van het oude stoomgemaal is nog lange tijd gespaard gebleven. (foto 1950)

De machinistenwoning van het oude stoomgemaal is nog lange tijd gespaard gebleven. (foto 1950)

In 1876 is ook de watermolen van Braband vervangen door een stoomgemaal. In 1876 komt echter ook het voorstel van de dijkgraaf tot bouw van een nieuw, groter, gezamenlijk gemaal, nabij de haven (wat het gemaal Leeuw van Putten zal worden). Dit veel grotere gemaal zal de polders rondom de boezem gaan beschermen tegen een te hoge waterstand en de watermolens in de polders van Geervliet, Oud-Hoenderbroek & Schiekamp, Simonshaven en Biert overbodig maken alsook het oude stoomgemaal hierboven besproken. Het eerste stoomgemaal werd na de ingebruikname van het nieuwe gemaal gesloopt, met uitzondering van de machinistenwoning die nog vele jaren heeft blijven bestaan. Alle watermolens zijn gesloopt, behalve de watermolen van Geervliet die werd verbouwd tot woonhuis.

In een volgende blog zullen we de bouw van De Leeuw van Putten uitgebreider bespreken.

Aankondiging voor de aanbesteding van een watermolen in Spijkenisse uit 1677.

Spijkenisse watermolen aanbesteding 1677

Spijkenisse watermolen aanbesteding 1677

Groentewinkel familie Mak

Je kan niet over de geschiedenis van Spijkenisse schrijven, zonder het over de bijzondere groentewinkel van de familie Mak te hebben. De groentewinkel Mak is misschien wel het meest bijzondere pandje van Spijkenisse, dat van binnen nog geheel in oude stijl behouden is, incl alle spullen! Tijdens de Open Monumentendag ben ik er naar binnengelopen en ik was verbaasd over hoeveel geschiedenis er in zo’n klein huisje kan zijn! Voor contact gegevens en openingstijden kijk even op de website: www.groentewinkelmak.nl .

De familie Mak keerde terug naar Spijkenisse op 25 mei 1915 en namen hun intrek in het huisje aan de Voorstraat. In 1917 werd hun tweede dochter geboren Johanna (Antje) Mak, oudste dochter Klaasje was toen 7 jaar. Het is niet exact duidelijk wanneer vader Jan Mak in het huisje de groentewinkel heeft geopend, naast zijn werkzaamheden in de winkel had hij namelijk nog een aantal andere baantjes in het dorp. Nadat vader en moeder Mak waren overleden namen de twee dochters de winkel over. Beide dochters Mak zouden nooit trouwen, al was Klaasje er erg dichtbij, zij zei echter op de dag van het huwelijk, de bruiloft af! Gevolg, op de verdieping van het huisje vind je nog de volledige uitzet, waarvan bijna alles nog volledig ingepakt is of ongebruikt! Het is een ongelooflijke ervaring om zulke “oude” spullen als volledig nieuw te zien.

Een ander iets wat zeer verbazingwekkend is, is je voor te stellen dat Klaasje tot op zeer hoge leeftijd in het huisje heeft gewoond, rekening houdend met het feit dat het huisje nog geneens een vaste wc heeft en de zolder trap dusdanig steil is en een overstap heeft naar de verdieping dat je zelfs als jonge man/vrouw goed moet opletten hoe je naar boven loopt om niet van de trap te vallen.

Het is niet goed met woorden te beschrijven hoe het is om in het museumpje Groentewinkel Mak rond te lopen, het is een absolute aanrader om zelf een keer op de 1ste zaterdag van de maand te gaan ondernemen, alles in het interieur is onaangeraakt, alles staat op precies dezelfde plek zoals het is achtergelaten toen  Klaasje Mak het huisje helaas moest verlaten om in een verzorgingstehuis te gaan wonen, haar persoonlijke gezondheid en de mogelijkheden tot verzorging lieten zelfstandig wonen niet meer toe. Mijn persoonlijke advies is om eens te gaan kijken! Hieronder een aantal foto’s te ik heb gemaakt tijdens mijn bezoek aan het museum Groentewinkel Mak.

Groentewinkel Mak in Spijkenisse aan de Voorstraat

Groentewinkel Mak in Spijkenisse aan de Voorstraat

Groentwinkel & museum Mak in Spijkenisse aan de Voorstraat

Groentwinkel & museum Mak in Spijkenisse aan de Voorstraat

Spijkenisser bedrijf VEGE: geschiedenis

Misschien minder bekend als Spijkstaal en De Rijke, maar net zo zeer een groot internationaal bedrijf met zijn roots stevig in Spijkenisse: VEGE!

VEGE word in 1936 opgericht als joint ventrure tussen Mr. Versteeg en Mr. Van Genderen: VEGE. Ze beginnen een werkplaats en hebben daarbij ook niet duidelijk een naam of logo. Het eerste logo van VEGE word pas ingevoerd in 1953. Het bedrijf groeit gestaag en met internationale succes voor de deur, moet er een duidelijk logo en een duidelijke naam aan de producten worden gekoppeld. Wim Versteeg, toenmalige directeur, baseert het logo op zijn favoriete sigaar!

Logo VEGE Spijkenisse

Logo VEGE Spijkenisse
Bron: VEGE.nl

VEGE zag na de tweede wereldoorlog zijn eerste grote groei, het grote tekort aan goede reserveonderdelen bood een kans voor VEGE. De eerste onderdelen die zijn gingen leveren was voor de trucks van Dodge en GMC. Later worden daar ook de Amerikaanse merken Jeep en Ford aan toegevoegd en het Engelse Morris en Austin. VEGE gaat vervolgens ook “ruilmotoren” aanbieden om de downtime voor haar klanten te verminderen.

VEGE Fabriek aan de Groene Kruisstraat in 1952

VEGE Fabriek aan de Groene Kruisstraat in 1952

Het bedrijf groeit gestaag en in 1953 word er een vestiging geopend in  Huissen en word VW als merk toegevoegd aan de productie. In 1967 verhuisd VEGE naar haar huidige locatie en het huidige pand. Op dat moment is de VEGE locatie state-of-the-art. Als VEGE motoren in 1986 haar 50 jarige jubileum viert begint ook de grote expansie van het bedrijf en vestigt het zich in alle uithoeken van de wereld. Na jarenlange uitbreidingen en nieuwe vestigingen komt VEGE Motoren in 2004 in zwaar financieel weer. Onder druk van te hoge productiekosten en zeer sterk dalende omzet, VEGE Motoren gaat daarmee failliet, maar kan een doorstart maken omdat de holding nog gezond is. In 2005 fuseert VEGE met Continental motoren Group Ltd (CEL). Het bedrijft komt weer op koers, maar in 2009 word wel het onderdeel VEGE Industrial failliet verklaard en moeten er 80 werknemers ontslagen worden.

Het bedrijf lijkt op het moment weer in de lift te zitten en met 255 medewerkers en met een productie van meer dan 12.000 motoren en 16.000 cilinderkoppen per jaar is het bedrijf nog altijd een prachtige stuk Spijkenisser ondernemerschap. Een puur Spijkenisser bedrijf waarvan we hopen dat het nog vele jaren in onze stad gevestigd zal blijven.

 

Heerlijkheid Putten : Heren van Putten

Zo’n 800 jaar geleden werd het gebied Spijkenisse en de gehele omgeving bestuurd door “De Heer van Putten”, De Heer was de eigenaar van de “Heerlijkheid” in dit geval “De Heerlijkheid Putten”. De “Heren” waren leenheer van een hogere heer, vaak iemand van adel. Vele heerlijkheden waren in handen van adel, maar ook regenten schafte vaak heerlijkheden aan om zichzelf op deze manier een semi-adelijke titel te geven. Deze Heren mochten in de Heerlijkheid bepaalde ambtenaren benoemen en hadden de controle over de lagere rechtspraak. De Heren van Putten hadden bij aanvang hun hoofdzetel ongeveer tussen het huidige Oud-Beijerland en Heinenoord (Hoekse Waard was toen nog één eiland met Putten), later zouden zij hun hoofdzetel verhuizen naar Geervliet.

In 1216 is Jan I de eerste Heer van Putten. In aanvang omvat de Heerlijkheid Putten, het huidige Spijkenisse & Hekelingen, Geervliet, Simonshaven en Biert & aan de overzijde van de Maas hadden zij ook zeggenschap over Poortugaal en omgeving. Door de loop van de jaren wisten zij dit gebied uit te breiden naar het volledige huidige gemeentes Bernisse & Spijkenisse, Hoekse Waard maar ook het huidige Rotterdam Zuid en grote delen van Flakkee.

Van 1216 tot 1459 bleef het gebied in de bezit van de familie van de Heren van Putten. In 1459 overleed Jacob van Gaasbeek kinderloos en werd hij de laatste Heer van Putten uit de familie. De Heerlijkheid verviel hiermee naar de grafelijkheid van Filips II Hertog van Bourgondië. Dit duurde tot 1581, daarna ging de Heerlijkheid over in de Staten van Holland.

Behalve het familie wapen dat voortleeft als het wapen van de Gemeente Spijkenisse is er niet veel tastbaars meer terug te vinden in het gebied van de eens zo machtige Heren van Putten. De heer Nicolaas III van Putten en Strijen liet tussen 1304 en 1311 een kasteel bouwen “Slot Valckesteyn” in Poortugaal. Dit prachtige en grote kasteel is helaas in 1827 gesloopt. Ook het kasteel in de “hoofdstad” Geervliet is gesloopt in 1819. Het meest tastbare wat er over is zijn de polders,  de grond waarop wij nu wonen in Spijkenisse. Met goedkeuring van de Heren van Putten zijn namelijk de meeste polders bedijkt, drooggelegd enz.

Zegel Ridder Nicolaas I van Putten

Zegel Ridder Nicolaas I van Putten uit 1241

Zegel Nicolaas III van Putten

Zegel Nicolaas III van Putten