Mooi Spijkenisse

Home » Spijkenisse Algemeen

Category Archives: Spijkenisse Algemeen

Spijkenisse: Mirjam Cohen of Marietje Barendse

Het verhaal van de vermoorde joodse familie Levi is waarschijnlijk wel een van de bekendste oorlogsverhalen uit Spijkenisse. Deze enige joodse familie werd in 1942 uit Spijkenisse gedeporteerd en als snel daarna zijn Mina, Elly en Jaantje vermoord in Auschwitz, Salomon en Charles zijn op 31 maart 1943 waarschijnlijk door uitputting van dwangarbeid overleden. Dit zeer trieste en aan grijpende verhaal is bekend in Spijkenisse en in de gevel van hun voormalige huisje hangt sinds 1986 een gedenksteen, alsook de 5 gouden tegeltjes voor de deur met hun namen.

Een veel minder bekend verhaal is het verhaal van Mirjam Cohen, in de oorlog bekend als Marietje Barendse, een vijf jarig joods meisje ondergedoken in Spijkenisse bij de familie Arie en Teuntje van der Sluijs ter hoogte van de Schenkeldijk. Haar verhaal was dat er op haar ouderlijk huis in Amsterdam een bom gevallen was waardoor zij dakloos was geworden en zodoende bij de familie van der Sluis inwoonde. Wonderlijk heeft het kleine meisje de gehele verdere oorlog haar mond weten dicht te houden en zijn de andere kinderen in het gezin of de buren geen al te lastige vragen gaan stellen, al hebben ze wel 1x in scene moeten zetten dat de ouders van Mirjam op bezoek waren gekomen, dit waren in werkelijkheid echter verzetsmensen. Door deze in scene gezette bezoek, werd voorkomen dat de mensen uit de buurt meer en meer vragen zouden stellen over het feit dat de ouders van Mirjam nooit op bezoek zijn kwamen ondanks dat hun ook de bom op het huis zouden hebben overleefd.

Mirjam Cohen 1943

Mirjam Cohen 1943

De boerderij van familie vd Sluijs aan de Schenkeldijk 44/45

De boerderij van familie vd Sluijs aan de Schenkeldijk 44/45

Mirjam Cohen overleeft de oorlog en ook haar familie overleeft de Duitse bezetting en de joden vervolging. Het einde van de oorlog betekent echter niet direct een hereniging met haar vader en moeder, Mirjam word net als haar “oorlogszus” getroffen door tyfus. Zij word direct na de oorlog met andere tyfus patiënten uit Spijkenisse door de bevrijder overgebracht naar het quarantaine eiland Heijplaat.  Hier volgt ook de scheiding van Mirjam met haar opvanggezin uit de oorlog. Agaath mag naar huis en Mirjam word opgehaald door haar vader en meegenomen naar Veenendaal, waar haar vader en moeder ondergedoken hebben gezeten. Er is daarna nog een aantal keer contact geweest. Arie en Teuntje zijn nog bij de ouders van Mirjam op bezoek geweest in de zomer van 1945, in 1960 is Mirjam op de bruiloft geweest van Adrie en vader en moeder zijn in 1964 op de bruiloft geweest van Mirjam. Mirjam is daarna verhuisd naar Engeland en is er heel lang geen contact geweest, tot 1987 in de Suprise Show van Henny Huisman.

Arie van der Sluis zag het als zijn “christenplicht” Mirjam op te vangen en als “vanzelfsprekend”. Arie en Teuntje van der Sluis ontvangen in 1975 in Jeruzalem de Yad Vashem onderscheiding van de toenmalige Israelische minister van Buitenlandse Zaken. In Nederland word Arie van der Sluis onderscheiden met het verzetsherdenkingskruis op 26 april 1982.

Onderscheiding Arie van der Sluis, uit het boek "Oorlogsverhalen uit Spijkenisse"

Onderscheiding Arie van der Sluis, uit het boek “Oorlogsverhalen uit Spijkenisse”

Spijkenisse: De Laning

De Laning in Spijkenisse noord is een bijzonder stukje Spijkenisse dat helaas nog wel eens over het hoofd gezien word. In 1910 werd er in Spijkenisse buiten de dorpskern gebouwd en De Laning was een van de eerste straten waar gebouwd werd (samen met de Kerkweg). In de jaren ’20 van de vorige eeuw kreeg dit straatje haar huidige bebouwing.

In 1901 word de woningwet ingesteld, deze wet stelt bepaalde kwaliteitseisen waar nieuwe woningen aan moeten voldoen en tevens financiering bood voor woningbouwcorporaties. De wet was een reactie op de slechte leefomstandigheden in de arbeiderswijken. Misschien wel de allerbelangrijkste reden was het verbeteren van die hygiëne. Na het instellen van de woningwet mochten er bijvoorbeeld geen huizen meer gebouwd worden met bedsteden en alkoven, ruimtes zonder frisse lucht werden verboden.

In De Laning werden in 1921 voor Spijkenisse de eerste woningen gebouwd volgens de nieuwe woningwet principes. Aan de noordzijde van De Laning werden 22 woningen in 11 woonblokken gebouwd. Deze 2-onder-1 kap woningen, gebouwd in ambachtelijke stijl en met “Philibert-kap”,  werden tegen een zeer lage bouwsom gebouwd om ze zo aantrekkelijk mogelijk te maken voor arbeiders.

Na deze woningwet huizen volgende enkele luxere vrijstaande en 2-onder-1 kap woningen.

 

Laning in aanbouw in 1921. (Foto Jan van Bodegom)

Laning in aanbouw in 1921. (Foto Streekarchief VPR)

De Laning 1925 Spijkenisse, met bokkenwagen

De Laning 1925 Spijkenisse, met bokkenwagen

De Laning, Spijkenisse

De Laning, Spijkenisse

De oorspronkelijke architect van deze huisjes is helaas niet bekend, wel is bekend in 1981/82 zijn gerenoveerd door EGM in opdracht van de woningstichting. Inmiddels staan deze al bijna 100 jaar op hun plaats en nemen ze een bijzondere plek in, in de geschiedenis van Spijkenisse. Laten we hopen dat de huisjes op een dag onder een gemeentelijke monumentenwet gaan vallen, zodat dit unieke straatje beschermd blijft.

Andere bijzondere woningen aan De Laning (zuidzijde).
Aan De Laning 1 & 3 (zuidzijde) vinden we ook twee prachtige vrijstaande huizen, beide gebouwd in 1928. Deze huizen zijn opvallend veel chiquer en tonen ook al de eerste trekjes van de bouwstijl die zal volgen in de jaren ’30. Nummers 7,9,11 & 13 zijn luxere 2-onder-1 kap woningen gebouwd in 1938 in typische jaren 30 stijl. Nummers 15 t/m 25 zijn klassieker gebouwde arbeiders huizen uit 1938.

De Laning (noordzijde)
Ook de vrijstaande woning aan De Laning 2 is gebouwd in 1928 en zit er zelfs voor deze tijd aan de buitenkant nog zeer modern uit. Het schitterende klassiek gebouwde vrijstaande huisje aan De Laning 4 is gebouwd in 1922 op een prachtige ambachtelijke manier net als de woningbouw huizen met de klassieke oranje dakpannen en zadeldak.

Rampen in Spijkenisse

Zoals ieder ander dorp en iedere andere stad heeft Spijkenisse zijn tijden van tegenspoed meegemaakt, meermaals zelfs. Niet over alle rampen is evenveel informatie beschikbaar gebleven. Een aantal ervan zijn wel redelijk gedocumenteerd.

Grote brand 1648
Op zaterdag 13 juni 1648 brak er brand uit in het dorp Spijkenisse dat zich in hoog tempo van huis naar schuur naar hooiberg verplaatste. De schade was enorm valt te lezen in het kerkboek van David Thomasz. Boon. Bijna 1/5 deel van alle bewoners verliest bij deze brand zijn woning en raakt dakloos. Ook veel van de voorraden waren afgebrand en de bevolking leed al snel honger. Bij het ontbreken van verzekeringen betekende het in die tijd dat er gebedeld moest worden om geld los te krijgen voor herstel. De schout, secretaris en predikant hebben dat eerst in Den Haag geprobeerd, maar daar kregen ze hoogstens een vrijstelling voor de belasting, ook Rotterdam en Dordrecht waren niet erg welwillend, maar verleende toen een vergunning om te mogen collecteren. Een groot donateur was wel de VOC. Na 4 jaar collecteren was er ongeveer f8000,-. Van dit geld werden 21 huizen op de Voorstraat en 7 op de Kerkstraat herbouwd, alsook het schoolhuis en schoolmeesterswoning. Na deze brand van 1648 werd er een dorpsverordening ingesteld met en verbod op stroo of riet op de daken.

Grote brand 1741 & 1747
Vrijdag 14 april 1741 brak er een enorm brand uit ter hoogte van de Voorstraat. In een zeer snel tempo sloeg de brand van huis naar haar en in amper een uur tijd brandde maar liefst 21 huizen en 14 boerenschuren af, ondanks de 90 jaar eerder ingestelde verordening. Nog geen 6 jaar later was het opnieuw raak, nu tijdens een sterke najaarsstorm op maandagavond 27 november 1747. Deze keer brak de brand uit aan de westzijde van de Voorstraat en brandde er maar liefst 10 huizen en 21 schuren af, gevuld met vlas en graan. 11 andere woningen werden onbewoonbaar verklaard. Deze ramp kwam dubbel hard aan omdat er onder het rundvee op dat moment ook een ziekte de ronde deed. De brand en de rundvee ziekte heeft als gevolg gehad dat een groot gedeelte van de bevolking in zeer grote armoede leefde. Na deze brand is de brandweer gemoderniseerd en zijn zulke grote branden gelukkig achterwege gebleven.

Anno 174, herdenking grote brand in Spijkenisse van 1741

Anno 174, herdenking grote brand in Spijkenisse van 1741

Inundaties 1944-1945
Omdat de Duitse bezetter wil voorkomen dat geallieerde troepen kunnen landen op Voorne-Putten en van daaruit hun bevrijding van Europa kunnen in zetten worden grote delen van Voorne en Putten verplicht onder water gezet en worden verschillende dijken door gebroken om tankvallen te maken. De Duitse bezetter begint hier in 1944 mee. Het gehele dorp Hekelingen moet hiervoor worden ontruimd en de bewoners en hun vee moeten elders worden ondergebracht in Spijkenisse en omgeving. De verplichte inundaties van 44-45, vertonen veel overeenkomsten met de polders die in 1953 zullen onderlopen bij de watersnoodramp.

Inundaties 1944-1945 door de Duitse bezetter

Inundaties 1944-1945 door de Duitse bezetter

Tyfusepidemie 1945
Het is het einde van de Tweede Wereldoorlog als in Spijkenisse maar liefst 200 mensen besmet worden met tyfus, 20 hiervan zullen overlijden. De aanleiding is vervuild drinkwater uit het Spui en de Maas en de slechte leefomstandigheden. Spijkenisse word daarom door de bevrijder dan ook direct in quarantaine gezet, waardoor de bevrijding ook pas op 7 juli 1945 gevierd kan worden. Huisarts heer Rademacher heeft in deze periode een zeer belangrijke rol gespeeld.

herdenkingsbord uitgereikt aan alle verpleegkundigen die hulp verleenden tijdens de tyfusepidemie

herdenkingsbord uitgereikt aan alle verpleegkundigen die hulp verleenden tijdens de tyfusepidemie

Watersnoodramp 1953
Nauwelijks hersteld van de Tweede Wereldoorlog en de verplichte inundaties voltrok zich de meest recente en waarschijnlijk ook meest bekende ramp die een groot deel van Zeeland en Zuid-Holland heeft getroffen. Een lange rij witte stenen op de begraafplaats van Zuidland herinnerd ons aan de vele slachtoffers die er vielen op Putten.

Soldaten leggen zandzakken bij dijkdoorbraken in 1953 in Spijkenisse

Soldaten leggen zandzakken bij dijkdoorbraken in 1953 in Spijkenisse

Ondanks de vele slachtoffers kwam Voorne-Putten er in vergelijking tot andere gebieden nog genadig vanaf, de dijken braken aan de zuid- en oostkant, maar door de nieuw aangelegde dam, die in 1951 voltooid was, in de Brielse Maas bij Oostvoorne bleef Voorne en de noordrand van Putten gespaard.

Spijkenisse 1 februari 1953

Spijkenisse 1 februari 1953

 

Polders op Voorne 1953, watersnoodramp

Polders op Voorne 1953, watersnoodramp

Groen in Spijkenisse

Spijkenisse ligt in een, op z’n zachts gezegd, nogal geïndustrialiseerd stuk Nederland. Om dit zo goed mogelijk te compenseren ligt er al sinds jaar en dag een groot park tussen De Botlek en Spijkenisse, het Hartelpark. Dit grote park strekt zich uit vanaf ongeveer de Leliestraat en loopt door tot aan de Borgtweg, onderbroken door de Hartelweg. Het is een park waarin het heerlijk wandelen is en zeker in het oostelijke deel van het park lijkt het park soms meer op een bos dan op een park. Samen met het Vogelenzangpark/Mallebos is dit het grootste stuk aangesloten groen in de gemeente Spijkenisse. Je zou zeggen dat een dusdanig park in een industrieel gebied als de Rijnmond een groot goed is wat als “heilig” beschouwd moet worden. Niets is echter minder waar, als de hondenvereniging een nieuw onderkomen moet hebben heeft de gemeente het plan op gevat deze te huisvesten op een locatie waarvoor maar liefst 120 bomen gekapt moeten worden! Nu is het niet de eerste keer dat ik twijfel aan de intellectuele capaciteiten van onze bestuurders in Spijkenisse (gezien het feit dat ze gaan rooien terwijl dieren nog in winterslaap zijn!!), maar deze bijzondere ontwikkeling spant wat mij betreft tot nu toe toch wel de kroon. Om Spijkenisse een mooie en levendige stad te houden moeten we behalve het handje vol historische gebouwen ook het groen behouden. Teken daarom de petitie en laten we gezamenlijk deze waanzin voorkomen.

Klik hier om direct naar de petitie te: Behoud de bomen in het Hartelpark

Groentewinkel familie Mak

Je kan niet over de geschiedenis van Spijkenisse schrijven, zonder het over de bijzondere groentewinkel van de familie Mak te hebben. De groentewinkel Mak is misschien wel het meest bijzondere pandje van Spijkenisse, dat van binnen nog geheel in oude stijl behouden is, incl alle spullen! Tijdens de Open Monumentendag ben ik er naar binnengelopen en ik was verbaasd over hoeveel geschiedenis er in zo’n klein huisje kan zijn! Voor contact gegevens en openingstijden kijk even op de website: www.groentewinkelmak.nl .

De familie Mak keerde terug naar Spijkenisse op 25 mei 1915 en namen hun intrek in het huisje aan de Voorstraat. In 1917 werd hun tweede dochter geboren Johanna (Antje) Mak, oudste dochter Klaasje was toen 7 jaar. Het is niet exact duidelijk wanneer vader Jan Mak in het huisje de groentewinkel heeft geopend, naast zijn werkzaamheden in de winkel had hij namelijk nog een aantal andere baantjes in het dorp. Nadat vader en moeder Mak waren overleden namen de twee dochters de winkel over. Beide dochters Mak zouden nooit trouwen, al was Klaasje er erg dichtbij, zij zei echter op de dag van het huwelijk, de bruiloft af! Gevolg, op de verdieping van het huisje vind je nog de volledige uitzet, waarvan bijna alles nog volledig ingepakt is of ongebruikt! Het is een ongelooflijke ervaring om zulke “oude” spullen als volledig nieuw te zien.

Een ander iets wat zeer verbazingwekkend is, is je voor te stellen dat Klaasje tot op zeer hoge leeftijd in het huisje heeft gewoond, rekening houdend met het feit dat het huisje nog geneens een vaste wc heeft en de zolder trap dusdanig steil is en een overstap heeft naar de verdieping dat je zelfs als jonge man/vrouw goed moet opletten hoe je naar boven loopt om niet van de trap te vallen.

Het is niet goed met woorden te beschrijven hoe het is om in het museumpje Groentewinkel Mak rond te lopen, het is een absolute aanrader om zelf een keer op de 1ste zaterdag van de maand te gaan ondernemen, alles in het interieur is onaangeraakt, alles staat op precies dezelfde plek zoals het is achtergelaten toen  Klaasje Mak het huisje helaas moest verlaten om in een verzorgingstehuis te gaan wonen, haar persoonlijke gezondheid en de mogelijkheden tot verzorging lieten zelfstandig wonen niet meer toe. Mijn persoonlijke advies is om eens te gaan kijken! Hieronder een aantal foto’s te ik heb gemaakt tijdens mijn bezoek aan het museum Groentewinkel Mak.

Groentewinkel Mak in Spijkenisse aan de Voorstraat

Groentewinkel Mak in Spijkenisse aan de Voorstraat

Groentwinkel & museum Mak in Spijkenisse aan de Voorstraat

Groentwinkel & museum Mak in Spijkenisse aan de Voorstraat

Spijkenisser bedrijf VEGE: geschiedenis

Misschien minder bekend als Spijkstaal en De Rijke, maar net zo zeer een groot internationaal bedrijf met zijn roots stevig in Spijkenisse: VEGE!

VEGE word in 1936 opgericht als joint ventrure tussen Mr. Versteeg en Mr. Van Genderen: VEGE. Ze beginnen een werkplaats en hebben daarbij ook niet duidelijk een naam of logo. Het eerste logo van VEGE word pas ingevoerd in 1953. Het bedrijf groeit gestaag en met internationale succes voor de deur, moet er een duidelijk logo en een duidelijke naam aan de producten worden gekoppeld. Wim Versteeg, toenmalige directeur, baseert het logo op zijn favoriete sigaar!

Logo VEGE Spijkenisse

Logo VEGE Spijkenisse
Bron: VEGE.nl

VEGE zag na de tweede wereldoorlog zijn eerste grote groei, het grote tekort aan goede reserveonderdelen bood een kans voor VEGE. De eerste onderdelen die zijn gingen leveren was voor de trucks van Dodge en GMC. Later worden daar ook de Amerikaanse merken Jeep en Ford aan toegevoegd en het Engelse Morris en Austin. VEGE gaat vervolgens ook “ruilmotoren” aanbieden om de downtime voor haar klanten te verminderen.

VEGE Fabriek aan de Groene Kruisstraat in 1952

VEGE Fabriek aan de Groene Kruisstraat in 1952

Het bedrijf groeit gestaag en in 1953 word er een vestiging geopend in  Huissen en word VW als merk toegevoegd aan de productie. In 1967 verhuisd VEGE naar haar huidige locatie en het huidige pand. Op dat moment is de VEGE locatie state-of-the-art. Als VEGE motoren in 1986 haar 50 jarige jubileum viert begint ook de grote expansie van het bedrijf en vestigt het zich in alle uithoeken van de wereld. Na jarenlange uitbreidingen en nieuwe vestigingen komt VEGE Motoren in 2004 in zwaar financieel weer. Onder druk van te hoge productiekosten en zeer sterk dalende omzet, VEGE Motoren gaat daarmee failliet, maar kan een doorstart maken omdat de holding nog gezond is. In 2005 fuseert VEGE met Continental motoren Group Ltd (CEL). Het bedrijft komt weer op koers, maar in 2009 word wel het onderdeel VEGE Industrial failliet verklaard en moeten er 80 werknemers ontslagen worden.

Het bedrijf lijkt op het moment weer in de lift te zitten en met 255 medewerkers en met een productie van meer dan 12.000 motoren en 16.000 cilinderkoppen per jaar is het bedrijf nog altijd een prachtige stuk Spijkenisser ondernemerschap. Een puur Spijkenisser bedrijf waarvan we hopen dat het nog vele jaren in onze stad gevestigd zal blijven.

 

Heerlijkheid Putten : Heren van Putten

Zo’n 800 jaar geleden werd het gebied Spijkenisse en de gehele omgeving bestuurd door “De Heer van Putten”, De Heer was de eigenaar van de “Heerlijkheid” in dit geval “De Heerlijkheid Putten”. De “Heren” waren leenheer van een hogere heer, vaak iemand van adel. Vele heerlijkheden waren in handen van adel, maar ook regenten schafte vaak heerlijkheden aan om zichzelf op deze manier een semi-adelijke titel te geven. Deze Heren mochten in de Heerlijkheid bepaalde ambtenaren benoemen en hadden de controle over de lagere rechtspraak. De Heren van Putten hadden bij aanvang hun hoofdzetel ongeveer tussen het huidige Oud-Beijerland en Heinenoord (Hoekse Waard was toen nog één eiland met Putten), later zouden zij hun hoofdzetel verhuizen naar Geervliet.

In 1216 is Jan I de eerste Heer van Putten. In aanvang omvat de Heerlijkheid Putten, het huidige Spijkenisse & Hekelingen, Geervliet, Simonshaven en Biert & aan de overzijde van de Maas hadden zij ook zeggenschap over Poortugaal en omgeving. Door de loop van de jaren wisten zij dit gebied uit te breiden naar het volledige huidige gemeentes Bernisse & Spijkenisse, Hoekse Waard maar ook het huidige Rotterdam Zuid en grote delen van Flakkee.

Van 1216 tot 1459 bleef het gebied in de bezit van de familie van de Heren van Putten. In 1459 overleed Jacob van Gaasbeek kinderloos en werd hij de laatste Heer van Putten uit de familie. De Heerlijkheid verviel hiermee naar de grafelijkheid van Filips II Hertog van Bourgondië. Dit duurde tot 1581, daarna ging de Heerlijkheid over in de Staten van Holland.

Behalve het familie wapen dat voortleeft als het wapen van de Gemeente Spijkenisse is er niet veel tastbaars meer terug te vinden in het gebied van de eens zo machtige Heren van Putten. De heer Nicolaas III van Putten en Strijen liet tussen 1304 en 1311 een kasteel bouwen “Slot Valckesteyn” in Poortugaal. Dit prachtige en grote kasteel is helaas in 1827 gesloopt. Ook het kasteel in de “hoofdstad” Geervliet is gesloopt in 1819. Het meest tastbare wat er over is zijn de polders,  de grond waarop wij nu wonen in Spijkenisse. Met goedkeuring van de Heren van Putten zijn namelijk de meeste polders bedijkt, drooggelegd enz.

Zegel Ridder Nicolaas I van Putten

Zegel Ridder Nicolaas I van Putten uit 1241

Zegel Nicolaas III van Putten

Zegel Nicolaas III van Putten