Mooi Spijkenisse

Home » 2013 » April

Monthly Archives: April 2013

Het Cachot , de gevangenis van Spijkenisse

Spijkenisse was in het verleden blijkbaar een dorp zonder veel criminelen, want de lokale stadsgevangenis Het Cachot genaamd had slechts 2 cellen. Het Cachot is gevestigd achter het oude Gemeentehuis aan het Noordeinde. Dit gemeentehuis deed ook dienst als woning voor de veldwachter. Erg veel informatie rondom het cachot is er helaas niet bekend, behalve dat het omstreeks 1850 gebouwd is, dus nog voordat het gemeentehuis er stond.

Het Cachot van Spijkenisse

Het Cachot van Spijkenisse

Spijkenisserbrug Anno 1900

De Spijkenisserbrug, de vriend en vijand van iedereen die in Spijkenisse woont of er naar toe moet, of er uit wil. Aangezien hij regelmatig omhoog staat is hij de schrik voor iedereen die erover heen moet, maar tegelijk is het zien van de Spijkenisserbrug voor iedereen ook weer het teken dat je bijna thuis bent. De Spijkenisserbrug speelt daarnaast een grote rol in de ontwikkeling van de stad, tot de komst van de brug lag Spijkenisse behoorlijk geïsoleerd op het eiland Voorne-Putten, slechts ontsloten door een veerpont naar Hoogvliet. Hier kwam eind 19de eeuw verandering in met het plan om de eerste Spijkenisserbrug te gaan bouwen.

In 1900 werd begonnen met de bouw van de eerste Spijkenisserbrug, deze was in 1903 klaar voor gebruik. De primaire functie van de eerste Spijkenisserbrug was om de RTM tram vanuit Rotterdam te verbinden met Voorne-Putten, de tramrails lag dan ook in het midden van de brug. De eerste versie van de Spijkenisserbrug was een vierdelige vakwerk constructie waarvan het middelste gedeelte was uitgerust met een draaiconstructie in plaats van een hefbrug. Deze draaiconstructie bleef tot 1933 actief en daarna werd de Spijkenisserbrug verbouwd tot een hefbrug. In het originele ontwerp had de Spijkernissenbrug bij de opritten gemetselde torentjes . Deze mooie torentjes zijn helaas niet bewaard gebeleven.

In de Tweede Wereldoorlog was de Spijkenisserbrug een belangrijk strategisch object voor de Duitsers, omdat de brug de enige verbinding vormde tussen het eiland Voorne-Putten en het vaste land via IJsselmonde. Lange tijd heeft bij de Duitsers het idee geleefd dat de geallieerde troepen op Voorne-Putten zouden kunnen landen bij een invasie. De Spijkenisserbrug stond dan ook de gehele oorlog onder militair toezicht en werden rondom de brug bunkers en versperringen gebouwd. Zowel aan het begin als aan het einde van de oorlog is er rondom de brug stevig gevochten. De laatste bunkers rondom de brug zijn in 1985 gesloopt.

In de jaren ’60 nam het autoverkeer steeds meer toe, het tramspoor werd daarom al verlegd zodat auto’s en de tram tegelijk over de brug konden. De brug word verder ook op Rijnvaarthoogte gebracht waardoor hij minder vaak open hoeft. Zelfs na het verdwijnen van de tram blijft de brug te klein in capaciteit en moet er worden nagedacht over vervanging.

In de jaren ’70 word besloten de brug te vervangen en word er gestart met de bouw van de huidige Spijkenisserbrug. Deze brug word gebouwd van de brugdelen van de oude Moerdijkbrug die gelijktijdig word vervangen. Vier van de tien delen van de Moerdijkbrug worden ingezet als nieuwe Spijkenisserbrug en de overige zes delen voor de bouw van de nieuw Brug bij Keizersveer. De nieuwe Spijkenisserbrug word in 1978 geopend en de oude brug gesloten en gesloopt. Van de oude Spijkenisserbrug staan nu alleen nog de twee originele brugportalen als monument, één aan de zijde van Spijkenisse en de andere aan de zijde van Hoogvliet naast de voormalige brugwachterswoningen.

Inmiddels is de brug opnieuw een knelpunt voor verkeer van en naar Spijkenisse. Verschillende andere maatregelen in en rond Spijkenisse moeten nu voor verlichting van de verkeersdruk zorgen. Voorlopig zal de Spijkenisserbrug of hij nu open of gesloten is nog vele jaren het beeld van Spijkenisse blijven domineren.

Filmpje over de geschiedenis van de Spijkernisserbrug, van het Spijkernisser archief.

De bruggen in 1978, uit het ANP archief:

De Spijkenisserbrug voor 1933 als draaiburg en met torentjes

De Spijkenisserbrug voor 1933 als draaiburg en met torentjes

Boerderij “Ruyterstee”

Boerderij “Ruyterstee” aan de Korte Schenkeldijk 4 is zelf niet aangemeld als monument, maar de kruisgewelfkelder onder de boerderij wel. Deze kelder is gebouwd in 1620 en overkluisd met gemetselde kruisgewelven op drie ronde pijlers. De kelder is helaas niet voor het publiek toegankelijk. Eén van de spannende verhalen rondom deze middeleeuwse kelder is dat er vroeger zeeheld gevangen is gehouden. Hiervan zijn echter nooit tastbare bewijzen gevonden. Boerderij Ruysterstee die bovenop de kelder staat, stamt zelf uit 1859. Op 07 augustus 2005 werd de boerderij door brand getroffen. De schade aan de boerderij en de schuur is hersteld.

Hoeve “Bouwlust-Zeldenrust”

Hoeve “Bouwlust-Zeldenrust” is een monumentale boerderij (aangemerkt als officieel Rijksmonument) in de polders van Hekelingen nabij het Spui (Aaldijk 1). Het woonhuis van de boerderij is gebouwd in 1611, de boerderij is hiermee na de kerk het oudste gebouw in Spijkenisse/Hekelingen. De haaks op het huis gebouwde schuur stamt uit de 18de eeuw. Tevens is er een zomerhuis aan de boerderij gebouwd die stamt uit ongeveer 1850.  De boerderij is helaas niet openbaar toegankelijk. De hekpijlers voor de hoeve zijn gekroond met natuurstenen pijnappels en zijn waarschijnlijk gebouwd rond 1800.

Hoeve Zeldenrust-Bouwlust

Hoeve Bouwlust-Zelden rust in 1926

Hoeve Bouwlust-Zeldenrust

Hoeve Bouwlust-Zeldenrust met de kenmerkende portalen bij de oprit van de werf

Hoeve Bouwlust-Zeldenrust in Spijkenisse Hekelingen

Hoeve Bouwlust-Zeldenrust in 2013

Boerderijen in Spijkenisse

Spijkenisse is altijd een agrarisch dorp geweest met vele boerderijen, zelfs ver tot na haar aanwijzing als groei gemeente. Tijdens de groei van zowel het Botlek gebied als de stad zelfs zijn helaas vele van deze boerderijen verloren gegaan, eerst aan de Welplaat polder die verkocht werd aan Rotterdam voor de vestiging van het Botlek gebied en daarna rondom de polders van Spijkenisse zelf voor de uitbreiding van de stad. Een aantal van deze boerderijen hebben een nieuwe functie gekregen bijvoorbeeld als buitenlocatie van de gemeente of gewoon als woonhuis. Er zijn in Spijkenisse nog een aantal boerderijen overgebleven uit de 17de eeuw en zelfs een boerderij uit de 15de eeuw “Bouw Lust” dat ook aangemerkt is als Rijksmonument. Deze laatste boerderijen zijn het laatste stuk agrarisch erfgoed in Spijkenisse en daar moet voorzichtig mee omgegaan worden. In deze categorie een overzicht van de overgebleven boerderijen en voor zover mogelijk hun verhaal.

Gemeentehuizen van Spijkenisse

Spijkenisse heeft niet één gemeentehuis, maar heeft er drie, het huidige gemeentehuis waar alle gemeente ambtenaren werken, het oude jaren ’50 gemeentehuis, waar tegenwoordig weer getrouwd kan worden en het eerste gemeentehuis aan het Noordeinde, waar tegenwoordig een kunstgalerij in gevestigd is aan het Noordeinde.

Aan het einde van de 17de eeuw, was Spijkenisse een bescheiden dijkdorp met zo’n 2000 inwoners en zoals gebruikelijk in die tijd had de gemeenteraad haar overleg in de lokale kroeg Herberg de Keizer (bestaat nog steeds). Vanuit de kroeg is de gemeenteraad later verhuisd naar een schoolgebouw voor haar vergaderingen. Deze school werd in 1885 afgebroken en op dezelfde plek werd het eerste gemeentehuis van Spijkenisse gebouwd.  Het gemeentehuis aan het Noordeinde werd ontworpen door architect Fop Smit uit Oud-Beijerland. Het pand is uiteindelijk gebouwd door timmerman C. van Dijk en metselaar C. Warnaar beide uit Spijkenisse, voor het bedrag van f2475,- gulden, hetgeen toen een behoorlijk bedrag was. Behalve ruimte voor de gemeenteraad deed het gebouw ook dienst als de veldwachterswoning. Dit gebouw heeft uiteindelijk dienst gedaan tot 1958, toen is de gemeente in het volgende gemeentehuis getrokken aan het Koningin Julianaplein. Het oude gemeentehuis aan het Noordeinde word momenteel gebruikt voor kunsttentoonstellingen en kunst educatie.

Omdat Spijkenisse snel groeide moest de gemeente vanaf het Noordeinde opzoek naar een nieuwe locatie voor haar gemeentehuis. De toestemming om dit gemeentehuis te bouwen liet echter zolang op zich wachten vanuit de Gedeputeerde Staten dat bij de ingebruikname in juni 1958 het gebouw alweer te klein was voor de gemeente met groei taak. Het gebouw heeft een historisch uiterlijk met bakstenen gevel en klokgevel en is gebouwd volgens Delftse School. Het is ontworpen door architectenbureau Meischke uit Rotterdam en gebouwd door aannemer Berghout uit Pernis.  Het is in Spijkenisse één van de weinige overgebleven gebouwen uit de Delftse School en zeer zeker de meest opvallende. Tegenwoordig is het gebouw in gebruik als vestigingsplaats voor verschillende stichtingen en is tevens ook weer in gebruik als één van de trouwlocaties in Spijkenisse.

Het oude gemeentehuis aan het Noordeinde:

't Raadhuys in Spijkenisse aan het Nooreinde uit 1886

‘t Raadhuys aan het Nooreinde uit 1886

Het oude gemeentehuis van Spijkenisse

Het gemeentehuis anno 1957 aan het Koningin Julianaplein

Molen Nooit Gedacht

Molen Nooit Gedacht is de laatste nog bestaande molen van Spijkenisse en Hekelingen. De molen heeft zijn naam gekregen van eerste Jan Kranenbrug in 1943 want hij had ‘Nooit Gedacht’ een molen te bezitten, daarvoor was de molen bekend als “Ons Belang”. Het bouwjaar van de molen is 1861 en de molen is (ook na ophoging van 7 meter!) een rijksmonument. Overigens kwam het bouwjaar van 1861 pas aan het licht tijdens de grote verbouwing, daarvoor werd aangenomen dat de molen in 1844 was gebouwd.

Op de plek van de huidige molen stond echter al eerder een molen, in de oude papieren is te lezen dat in 1839 op de locatie een molen is afgebrand en dat deze in 1840 in steen wederom is opgebouwd, om deze in 1860 weer te slopen en te vervangen door de huidige molen. In 1860 was Hugo Vermaas de eigenaar van de molen. In 1881 word het eigendom van de molen overgenomen door Leonardus van Roon en zijn zoons, zij deden de molen in 1911 over aan de boeren coöperatie “Ons Belang”. In 1918 kwam Jan Kranenburg als molenaar, in dienst van de coöperatie, op de molen. In 1943 is de molen ingrijpend gerenoveerd en de molen bleef na deze renovatie tot 1960 actief. Na 1960 is molen gestopt met het commercieel malen. In 1972/73 is de molen wel opnieuw gerenoveerd zodat hij zo nu en dan nog voor de sier kon draaien. In 1999/2000 is de molen echter opnieuw renoveert en daarmee weer maalvaardig gemaakt, zodat de molen ook zo nu en dan weer daadwerkelijk kon gaan malen. In 2000 werd echter ook bekend dat de Gemeente Spijkenisse voornemens was tegenover de molen het nieuwe theater te bouwen, wat er voor zou zorgen dat de molen de wind werd ontnomen. Om de molen toch toegang tot de wind te geven werd besloten de molen met 7 meter op te hogen (dit gebeurde overigens niet zonder de nodige weerstand). In 2009 werden de werkzaamheden gestart en in 2012 werd de molen opnieuw geopend en kon deze weer actief gaan malen, ditmaal werd het meel ook direct gebruikt in het nieuwe aan de molen gebouwde pannenkoeken restaurant.

De molen beschikt over drie maal koppels maalstenen en draait regelmatig. De molen is te bezichtigen op Open Monumentendag, Molendag en als de molen draait. Wil je op een ander moment toch eens in de molen kijken, ga dan naar het aangesloten Pannenkoekenrestaurant, voor meer informatie kijk op de website Pannenkoek De Molen.

(klik op de foto voor een grotere versie)

Molen Nooit Gedacht 2013

Molen Nooit Gedacht

Molen Nooit Gedacht tijdens de ophoging

Molen Nooit Gedacht in Spijkenisse tijdens de ophoging

Molen Nooit Gedacht in Spijkenisse op 7 meter hoogte

Molen Nooit Gedacht in Spijkenisse op 7 meter hoogte